paniekaanval Beeld Getty Images
paniekaanvalBeeld Getty Images

Op een golf van angst: dit is een paniekaanval en zo kom je er weer vanaf

Je begint over je hele lichaam te zweten, krijgt niet genoeg lucht, wordt misselijk, denkt dat je gaat flauwvallen, begint te hyperventileren... Het zijn signalen van een paniekaanval, iets wat veel jonge vrouwen een keer of zelfs regelmatig meemaken. Wat is het? En hoe kom je er weer vanaf?

Plotselinge schrikgevoel

Iedereen die er ooit een heeft gehad, weet nog precies wanneer de eerste keer was. In de supermarkt, op het station, tijdens een vakantie. Het kan overal gebeuren en begint meestal met een korte schrikreactie, vergelijkbaar met wanneer je denkt dat er een glas valt. Of als je thuiskomt en het idee hebt dat je een inbreker hoort.

Het plotselinge schrikgevoel dat je op zo’n moment overvalt, ebt vaak weg als blijkt dat er niets aan de hand is. Maar deze keer verspreidt de angst zich als een olievlek door je lichaam. Je gaat trillen en klappertanden, krijgt het benauwd, denkt dat je moet overgeven. Alle controle is weg, de situatie overkomt je volledig. Wat is er in vredesnaam met je aan de hand?

“Een paniekaanval kan beangstigend zijn, want er gebeurt ineens van alles in je lichaam,” zegt wetenschappelijk onderzoeker en psycholoog Laura Kunst, die promoveerde op het onderwerp angststoornissen en werkt bij Mentaal Beter. “Als je van het ene op het andere moment hartkloppingen krijgt, gaat zweten, moet hyperventileren of het gevoel krijgt dat de wereld niet echt is en jij als het ware boven je lichaam zweeft, is het logisch dat je je zorgen gaat maken: wat is mij nu overkomen? Misschien ga je dingen vermijden om te voorkomen dat het nog eens gebeurt, zoals: ik ga maar niet meer in mijn eentje door het park lopen, want stel dat er iets gebeurt en er is niemand bij.”

Tijdens haar spreekuur ziet Kunst ook geregeld mensen die de hele dag bezig zijn met het voelen van hun hartslag. “Zodra hun hartslag verhoogt, denken ze: o jee, mijn hart doet het weer, ik moet nu gaan zitten. Ze gaan situaties vermijden om ervoor te zorgen dat ze niet weer zo’n aanval krijgen, maar het nare is dat de aanvallen dan juist terugkomen. Je wordt bang voor de angst, waardoor je de angst oproept. En dan krijg je weer een paniekaanval, die nog het best te omschrijven is als een plotselinge golf van angst die snel piekt. Gedurende een kwartier ben je heel erg bang, soms weet je niet precies waarvoor, wat met nare lichamelijke sensaties gepaard gaat.”

Allemaal angsten

Heb je een maand of langer last van paniekaanvallen en ben je zo bang dat je er weer een krijgt dat het een probleem gaat worden – bijvoorbeeld omdat je bepaalde situaties uit de weg gaat of de hele dag door met de paniekaanvallen bezig bent – dan is er mogelijk sprake van een paniekstoornis.

Kunst: “De termen paniekstoornis en angststoornis worden vaak door elkaar gebruikt, maar een angststoornis is de overkoepelende term voor een groep stoornissen waarbij mensen zo veel last hebben van verschillende angsten dat die zorgen voor belemmeringen in hun functioneren.” De meest voorkomende angststoornis is de specifieke fobie. Denk bijvoorbeeld aan een angst voor spinnen, die zo groot is dat je altijd uren te laat op je werk komt omdat je elke hoek in je huis moet checken op de aanwezigheid van spinnen.

“Daarna komt de sociale-angststoornis. Die houdt in dat je zó gespannen bent in het contact met anderen, dat je sociale situaties zoals gesprekken met collega’s, vrienden of feestjes uit de weg gaat of doorstaat met veel angst,” aldus Kunst. “Je hebt ook nog agorafobie, ook wel pleinvrees genoemd. Iemand met agorafobie durft niet goed naar buiten. Dan is er nog de gegeneraliseerde-angststoornis, waar sprake van kan zijn als je overmatig angstig en bezorgd bent over dagelijkse dingen: je piekert zonder directe aanleiding de hele tijd over wat er zou kunnen gebeuren.”

Er wordt geschat dat bijna een op de vijf mensen in Nederland gedurende hun leven een angststoornis ontwikkelt. En dan veel meer vrouwen dan mannen. “Dat is een kwestie van nature en nurture,” zegt Kunst. “Aan de ene kant is het biologisch zo bepaald dat vrouwen vatbaarder zijn; dat zit in hun genen en in hun lijf. Aan de andere kant heeft het ook een sterke sociale component.

Je ziet dat terug in de traditionele rolverdeling, waarbij het een meisje beter past om zich angstig terug te trekken, terwijl jongens worden geacht om wat stoerder te doen. Als meisje en jonge vrouw word je in die zin aangemoedigd of ontmoedigd om bepaald gedrag te vertonen: vermijd gevaarlijke situaties, wees lief voor anderen.”

Financieel fit worden

Zó doe je dat

Juist als je jong bent

Vroeger werd gedacht dat je altijd een trauma moest hebben om een paniekstoornis te krijgen, maar dat hoeft volgens psycholoog Kunst echt niet zo te zijn. “Over het algemeen geldt wel dat traumatische gebeurtenissen als mishandeling of misbruik het risico op angststoornissen kunnen vergroten, maar het is niet zo dat een paniekstoornis altijd samengaat met een trauma.

Wat we wel zien, is dat zeker paniekstoornissen vaak ontstaan in een levensfase waarin de uitdagingen in het leven toenemen. Bijvoorbeeld het moment waarop je na de middelbare school gaat studeren, voor het eerst op kamers gaat, je eerste serieuze relatie krijgt of die verbreekt.” Veel stress kan een paniekstoornis aanwakkeren.

“Dat heeft te maken met de emotie angst,” zegt Kunst. “We worden angstig wanneer we een situatie ervaren als bedreigend, bijvoorbeeld omdat we denken: ik kan dit niet zo goed. Stel dat ik een toets moet doen die ik makkelijk vind, dan zal ik niet zenuwachtig zijn. Maar als ik een heel lastige toets moet maken en verwacht dat ik zal falen, word ik angstig.

Het komt voor bij mensen die voor het eerst kinderen krijgen of te maken hebben met andere levensgebeurtenissen, zoals een eerste grote baan of de aankoop van een eerste huis. Dat kan wel verklaren waarom je paniekstoornissen veel bij jonge mensen ziet.” Als je een paniekaanval hebt, kun je zo bang worden dat je denkt dat je doodgaat: mijn hart stopt ermee, ik word gek. “Ik hoor vaak van cliënten dat ze daarna bij de huisarts langsgaan, omdat ze willen weten wat er aan de hand is,” vertelt Kunst.

“Soms krijgen ze een hartfilmpje of wordt er lichamelijk nog iets gecheckt, maar daar komt meestal niets uit. Het voelt wel zo, maar paniekaanvallen zelf zijn niet schadelijk. Het zijn gedachten in je hoofd, dus het helpt om die te toetsen: klopt het wel wat ik denk? Zijn mijn angsten reëel? Is mijn hart echt zwak of denk ik dat alleen maar? Paniekstoornissen zijn goed te behandelen, dus het loont om er zelf mee aan de slag te gaan of de hulp in te schakelen van een professional.”

De rest van het verhaal lees je in Flair 2-2023. Meer van dit soort verhalen lees je wekelijks in Flair.

Fleur BaxmeierGetty Images

Op alle verhalen van Flair rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@flair.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden