depressie Beeld Getty Images
depressieBeeld Getty Images

PREMIUM

Dealen met je dip: je hóéft niet altijd blij en gelukkig te zijn

Depressie. Het is de meest voorkomende psychische aandoening in Nederland. Maar hoe herken je het, wat is het precies, wie is er vatbaar voor? En: hoe ga je ermee om?

Het D-woord: dip of depressie. One of those D’s, maar wat is het verschil?

Mentale gezondheid

“Ik heb aanleg voor somberheid, vraag mezelf telkens af waarom bepaalde dingen nut hebben, waarvoor ik het allemaal doe. Het speelt al jaren en ik leerde ermee omgaan“, postte de 27-jarige presentator Dennis Schouten afgelopen juli op zijn Instagram. De presentator, bekend van PowNed en Roddelpraat, schrijft dat hij merkt dat deze gevoelens de laatste maanden zijn toegenomen. Wat resulteert in heel donkere momenten met heel donkere gedachten: “Ik moet ermee aan de slag.“

“Sinds mijn zeventiende heb ik een chronische depressie. Ik slik nu twee maanden antidepressiva – daarvoor was ik huiverig voor medicatie, bang om afhankelijk te worden of niets meer te voelen. Sinds twee weken voel ik de effecten en denk ik: hé, zo kan het leven ook zijn. Die grijze waas is er niet meer constant. Ik kan iets meer afstand nemen van negatieve emoties en gedachten. Veel meer mensen dan je denkt zijn depressief. Op de vraag hoe het gaat, zeggen mensen altijd ‘goed’, nooit hoe het echt gaat. Het beeld heerst dat een depressief iemand thuis op de bank onder een dekentje ligt, maar het zijn vaak ook mensen die redelijk kunnen functioneren, aan wie je het niet ziet.”

Robin (27) werkt als filmproducent

Hij is niet de enige die de laatste tijd openhartig over zijn mentale gezondheid is. Vorig jaar doorbrak actrice en filmmaker Hanna Verboom (39), bij wie de depressies begonnen rond haar zestiende, het taboe rond psychische aandoeningen met haar documentaire Uit de schaduw. In Open Kast, de Pride-variant van het programma Open Kaart van Robbert Rodenburg, vertelde de 26-jarige YouTuber Jessie Maya over haar depressie. En afgelopen zomer deelde zangeres Selah Sue dat ze weer antidepressiva neemt, omdat ze al lange tijd kampt met depressie. “Ik ga door een hel. Een speelbal van helse gemoedsschommelingen.“

Depressieve gedachten

Steeds meer mensen laten weten dat ze kampen met depressieve gedachten en vragen daarmee aandacht voor een probleem waar iedereen mee te maken kan krijgen, maar waar nog veel te weinig over wordt gepraat. Bijna twintig procent van de Nederlanders tussen de 18 en 64 jaar krijgt ooit een depressie, blijkt uit cijfers van het Trimbos-instituut. Het is dus goed mogelijk dat je iemand kent – of misschien wel bent – die een depressie heeft (gehad). Ongeveer de helft van de mensen herstelt na zes maanden. Maar als je er ooit een hebt gehad, is de kans groter dat je nogmaals te maken krijgt met depressiviteit. Vooral onder 18- tot 35-jarigen is het percentage de laatste jaren toegenomen, blijkt uit de Gezondheidsmonitor.

In 2020 had negen procent van deze groep een hoog risico op een angststoornis of depressie, terwijl dat in 2016 nog zeven procent was. Vrouwen zijn vaker de dupe, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hebben zij vaker een depressie, omdat ze over het algemeen meer sociale ongelijkheid ondervinden dan mannen. Dat zou zorgen voor meer stress en meer depressies.

Invloed coronaperiode

Wat geen verrassing zal zijn, is dat de hele coronaperiode grote invloed heeft gehad op onze mentale gezondheid. Het eerste jaar was er sprake van een wereldwijde toename van angst en depressie met 25 procent, blijkt uit onderzoek van de VU en de WHO. Vooral onder jonge mensen. GZ-psychologie ziet als een belangrijke verklaring voor de toename ‘de ongekende stress, veroorzaakt door het sociale isolement’: het niet kunnen/mogen werken, geen steun kunnen zoeken bij geliefden en niet kunnen deelnemen aan hun gemeenschap.

“Depressief zijn betekent voor mij een heel grote leegte voelen, in alles wat ik doe op een normale dag. Dat heb ik altijd al gehad. Ik heb nergens zin in, zie nergens het nut van in. Dat maakt het lastig om iets te ondernemen. Ondanks dat ik me daar misschien beter door zou voelen, zie ik de toegevoegde waarde er niet van in. Ik heb een chronische depressie, soms gaat het iets beter, soms heel slecht – momenteel gaat het niet goed. Op sommige momenten kan ik alleen maar liggen, op andere momenten ben ik in staat mezelf een schop onder mijn kont te geven om iets te gaan doen met vriendinnen. Ik kan leuke dingen doen, maar ook dan ben ik depressief. Inmiddels heb ik geaccepteerd dat het onderdeel is van mijn leven en van wie ik ben. Vroeger was ik vooral bezig met: ik wil me niet zo voelen, ik moet het oplossen. Maar dat kán niet. Ik heb veel hulp gehad – van therapeuten, tot instellingen en psychiaters. Soms helpt het wel, maar ik kom altijd weer terug met dezelfde soort klachten.”

Eva (27) werkt aan een universiteit op een afdeling die studenten ondersteunt

Dip of een depressie?

Maar wat is precies een depressie? Vera Kansen is psycholoog en behandelt geregeld mensen met een depressie. Ze vertelt over DSM-5, het handboek waarmee alle psychische stoornissen worden gediagnosticeerd en geclassificeerd. “In het handboek staat dat het bij depressie gaat om het dagelijks ervaren van een sombere stemming en het verliezen van interesse en plezier in veel activiteiten. Om officieel te spreken van een depressie moet je van minstens een van de twee genoemde punten langer dan twee weken last hebben. Daarnaast moet je ook van ten minste vier van de volgende symptomen twee weken last hebben: grote toename of afname van het gewicht, slaapproblemen, rusteloosheid of vertraging, een schuldgevoel, concentratieproblemen en/of gedachte aan suïcide.”

Iedereen kent het gevoel dat je het liefst ‘even’ je bed niet uitkomt en dat je ‘even’ nergens zin in hebt. Kortom: een dip(je). Maar wat is het verschil tussen een dip en een depressie? Wanneer moet je je zorgen maken en wanneer niet? Kansen: “Bij een dip heb je een aanwijsbare reden waarom je je niet goed voelt, waarbij dit niet je hele leven overhoopgooit. We classificeren iets als een stoornis als het invloed heeft op je dagelijks leven, waarbij je grotendeels een sombere stemming hebt waarvan je niet weet waar die echt vandaan komt. Als je niet bent geslaagd voor een belangrijk examen, is het logisch dat je daarvan baalt. Dan kun je een dipje hebben. Je kunt altijd de huisarts bellen, die je misschien adviseert om het twee weken aan te kijken. Daarna kan de huisarts goed beoordelen of het nodig is om met iemand te gaan praten.”

Praat erover

Iedereen kan een depressie krijgen. Waarom wordt de een wel getroffen en de ander niet? In het zojuist verschenen boek Ga gewoon wat leuks doen – leven met depressie van schrijver, journalist en muzikant Aafke Romeijn (1986), geeft de auteur antwoord op onder meer die vraag. Ze kampt al sinds haar tiende met zware depressies en schrijft in haar boek: “Ik stuitte op een interessante publicatie van de Universiteit van Amsterdam uit 2019, waarin een groep wetenschappers een overzicht creëert van recente onderzoekspublicaties over de oorzaken van depressie. De conclusie is bedroevend: we weten nog heel veel niet en er is nog veel nodig om een goed beeld te krijgen van de ziekte. De theorieën die op dit moment bestaan over het ontstaan van depressies worden niet of nauwelijks gestaafd door de wetenschap. Er is, kortom, eigenlijk nog heel erg veel onbekend.“

“Ik zit sinds twee jaar thuis, het is de derde keer dat ik een depressie heb. Ik herken mezelf niet meer, alsof ik toekijk naar mijn eigen leven en dingen niet binnenkomen. Ik heb heel diepe, donkere gedachten. Dan denk ik: ik ben een mislukkeling, een last voor mijn omgeving. Eén keer ging het zo slecht dat ik naar de crisisdienst ben gebracht. Ik heb een goede behandelaar, maar het blijft zwaar. Ik probeer open te zijn naar mijn omgeving en structuur te hebben. Op heel moeilijke momenten is het proberen elk kwartier door te komen en vrienden te bellen die me er hopelijk doorheen kunnen praten. Ik probeer altijd te denken: morgen is het vast beter.”

Sanne (34) was winkelmanager

Maar dat betekent niet dat we níks weten, schrijft ze op de volgende pagina, omdat er ‘theorieën zijn die worden onderschreven door de ervaringen van veel patiënten en behandelaars. Kort gezegd wordt er onderscheid gemaakt tussen factoren die invloed hebben op het ontstaan van depressies: genetische factoren, omgevingsfactoren, chemische of hormonale ontregeling en cognitieve factoren.‘

Weerbaarheid van belang

Vera Kansen: “Het gaat ook wel om weerbaarheid. Bij sommige mensen kan een verandering omslaan in gedachten als: ik kan het niet, ik ben waardeloos, en dat kan doorslaan in een depressie. Iemand die weerbaarder is, denkt: ik los dit probleem op en ga dan verder met mijn leven.”

Er is geen hapklare handleiding, maar: er is hulp en praten helpt. Hoe cliché het ook klinkt. Je weet nooit wat er bij iemand speelt en juist daarom is het belangrijk om erover te praten en ernaar te vragen. Zeg vooral niet tegen iemand die depressief is: ‘Ga gewoon iets leuks doen’. “Als je depressief bent is niks leuk. Dat is, zeg maar, het hele punt van een depressie,” aldus Romeijn.

6 Tips van psycholoog Vera Kansen

  1. Onderzoek waar de depressieve gevoelens vandaan komen.
    Wanneer zijn ze begonnen, welke gedachten spelen mee en in welke situaties? Het kan heel moeilijk zijn om dat zelf te onderzoeken, daarom kan het fijn zijn om naar een huisarts of psycholoog te gaan. Of spreek tegen mensen in je omgeving uit dat het niet goed met je gaat. Vraag aan een vriend(in): kun je ervoor zorgen dat we elke week een rondje gaan lopen? Zeg dat je geen oplossingen nodig hebt, maar een luisterend oor.
  2. Ritme aanhouden is heel belangrijk:
    op tijd naar bed, op tijd opstaan, probeer voldoende te slapen en te bewegen. Als dat niet lukt, kan je huisarts daarbij helpen.
  3. Spreek juist wél met die vriend of vriendin af.
    Als je dat niet doet, versterk je de depressieve klachten. Als je depressief bent, voelen dingen ook minder leuk, maar dingen ondernemen helpt.
  4. Het kan helpen om te luisteren naar mensen die open zijn over hun mentale gezondheid.
    Presentator en ervaringsdeskundige Sophie Ousri heeft bijvoorbeeld een docu-serie gemaakt: HELP! Ook De Podcast Psycholoog is een aanrader en in de podcast Tussen dertig en doodgaan gaat het ook veel over mentale problematiek.
  5. Weet dat je ook verdrietig mag zijn,
    je mág emoties voelen en het leven mag ook tegenzitten. Dat maakt je niet waardeloos.
  6. Houd een dagboek bij.
    Schrijf op wat je vandaag hebt gedaan en hoe je je voelt en focus op wat wel goed is gegaan. Het is menselijk om te focussen op wat niet is gelukt, maar geef jezelf complimenten voor dingen die wél zijn gelukt. Je hebt de afwas gedaan, de planten water gegeven en misschien heb je geen rondje gelopen maar wel je bed opgemaakt.
Milou DeelenGetty Images

Op alle verhalen van Flair rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@flair.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden