Overprikkeld Beeld Getty Images
OverprikkeldBeeld Getty Images

PREMIUM

Altijd ‘aan’ staan: hoe zet je jezelf soms even op stand-by?

Per dag krijgen we net zo veel prikkels binnen als onze voorouders in een heel jaar. Geen wonder dus, dat onze hersenen voortdurend ‘aan’ staan. Met alle gevolgen van dien. Zó lekker om jezelf af en toe even op stand-by te zetten. Maar hoe doe je dat?

Ken je dat, dat je net ruim acht uur in een kantoortuin hebt doorgebracht, direct uit je werk boodschappen hebt gedaan, eenmaal thuis het eten in elkaar flanst en een broodnodig rondje stofzuigt om vervolgens in huilen uit te barsten als blijkt dat je die ochtend bent vergeten om je natte dekbed uit de wasmachine te halen?

Overprikkeld

Dan zou het zomaar eens kunnen dat je overprikkeld bent. Lizette van Loenen is lichaamsgerichte therapeut en coach en vertelt dat overprikkeling vele oorzaken kent. “Het is een breed begrip, maar in feite is het niets anders dan over je eigen grenzen heen gaan. Je systeem raakt overbelast en kan het allemaal niet meer bolwerken.”

Volgens psycholoog Thijs Launspach, auteur van Fokking druk, kan het heel goed met stress te maken hebben: “Met name de chronische soort. Als je continu in de paniekstand staat, word je gevoeliger voor prikkels dan wanneer je volkomen ontspannen bent.” En dan kan het dus zomaar gebeuren dat de tranen je in de ogen springen door iets waar je normaal gesproken je schouders over had opgehaald.

Prikkelrijke omgeving

Het gevolg van een lichaam, maar vooral van een geest die overuren draait, is constante spanning, legt Van Loenen uit. “Je bent altijd alert, staat altijd aan. Daardoor zijn dingen je sneller te veel. Licht komt feller binnen, stemmen klinken harder. Vaak heb je geen zin meer in sociale situaties, want die zijn te vermoeiend en kun je er niet bij hebben. Concentratieproblemen komen ook regelmatig voor.”

Thijs Launspach staat er niet raar van te kijken dat ons moderne leven ons af en toe tot waanzin drijft. “Onze voorouders hadden ook een hoop aan hun hoofd, woonden ook in een prikkelrijke omgeving, maar wij hebben er een hele nieuwe categorie bij.”

Hij noemt een paar voorbeelden. “Er zijn allerlei apparaten die onze aandacht vragen, in veel publieke gelegenheden staat altijd de radio aan en als je over de snelweg rijdt zie je het ene na het andere reclamebord voorbijkomen. En zo kan ik nog wel even doorgaan.”

Het zijn inderdaad nogal wat indrukken om te verwerken op een dag, al is niet alleen de hoeveelheid prikkels een probleem. Launspach: “Ook het feit dat we ze maar heel zelden níét binnenkrijgen. Het gebeurt niet vaak dat we even helemaal niets aan ons hoofd hebben.”

Radiostilte

Toch snakken we er wél naar: op zijn tijd een – letterlijke – radiostilte tussen onze oren. Een moment (of liever: wat momenten) voor jezelf afdwingen is voor velen echter een uitdaging. Het begint bij aanvoelen waar je grens ligt en die vervolgens aangeven als je ’m hebt bereikt. Beide vinden we lastig, merkt Lizette van Loenen aan de mensen die bij haar aankloppen voor hulp. “Als je het zo bekijkt, is het heel logisch dat je om de haverklap overprikkeld bent. Want als je niet weet tot hoe ver je kunt gaan, hoe kun je dan voorkomen dat je te veel van jezelf vraagt?”

Grenzen stellen

“Om je grenzen te leren herkennen, is het goed om eerst verbinding te maken met je gevoel. Veel mensen worden angstig bij dat idee, zijn bang voor wat ze zullen tegenkomen. Je kunt het ook zo zien: je hebt in dat geval nog een heleboel te ontdekken, waar je vervolgens mee aan de slag kunt.”

Een lage eigenwaarde is bij veel mensen een terugkerend thema. “Waarom zou je meer hooi op je vork nemen dan goed voor je is? Een simpele verklaring is overcompensatie, een bewijsdrang om anderen ervan te overtuigen dat je wél goed genoeg bent. Uit angst voor afwijzing, en daarmee een gemiste kans voor extra bevestiging, zeg je nooit ‘nee’. Als je ergens overprikkeld van raakt, is dat het.”

Wees zuinig op jezelf

In stilte komen de antwoorden, wordt weleens gezegd. Van Loenen onderschrijft dat. “Mediteren is een fijne manier om meer over jezelf te weten te komen. Hoe voel je je? Wat doen bepaalde situaties met je? Waar wil je je tijd aan besteden? Met wie wil je je omringen? Met wie liever niet meer? Zit je ergens nog wel op je plek?

De antwoorden op die vragen vertellen je niet alleen een hoop, ze helpen je ook aan een ander uit te leggen wat er in je omgaat en waarom je soms wél even voor jezelf moet kiezen. Je energie is kostbaar, maar dat merk je pas als je die niet meer hebt.”

Milou WindhorstGetty Images

Op alle verhalen van Flair rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@flair.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden