Toxic masculinity Beeld Getty Images
Toxic masculinityBeeld Getty Images

PREMIUM

Professor over toxic masculinity: ‘Mannelijkheid is fragiel’

Steeds meer mannen experimenteren met mode of make-up en krijgen dan bakken haatreacties. Kijk naar nieuwsanker Riadh Bahri: hij kreeg ze nadat hij een blazer droeg zonder hemd. Waarom bewaken mannen ‘het’ beeld van mannelijkheid zo hardnekkig? En waarom reageren ze zo heftig? Een professor sociale psychologie licht ‘toxic masculinity’ toe. “Mannen moeten zichzelf bewijzen, een heel leven lang.”

Door: HLN - Marie Pauwels

Riad Bahri

“Dat is geen man.”’ “Janet!” ‘Waar gaan we naartoe?” Het is slechts een greep uit de commentaren op de outfit van Riadh Bahri. De journalist droeg een kostuumvest zonder hemd met parelketting naar De Ensors. En het regende negatieve reacties onder de artikels die zijn afbeelding gebruikten. “Toen het op school over een man ging, waren dat bouwvakkers en mannen van de dok. Maar dit zijn geen mannen”, schrijft iemand. Opvallend: het grootste deel van zulke schrijnende reacties komt van andere mannen.

De tekst gaat door onder de Instagram-post.

Dit is geen losstaand geval. Wie tegen de gevestigde gendernormen ingaat, krijgt vaak haatreacties. Hoe komt dat? Volgens professor toegepaste sociale psychologie Kai J. Jonas is dat te wijten aan een conflict in het brein van zulke ‘haters’. “Ze krijgen een exemplaar voorgeschoteld dat tegenstrijdig is met het stereotype dat ze in hun hoofd hebben. Een juiste reactie zou zijn: ‘Er zijn dus ook mannen die er zó uitzien. Ik moet mijn stereotype aanpassen en dit beeld voortaan ook includeren’.”

“Maar in realiteit reageert lang niet iedereen zo als het op diverse representatie aankomt. In plaats van het te accepteren, gaan sommigen er juist tegenin. Ze zeggen: dit moet stoppen. En het zijn vooral mannen die zo reageren. We spreken in dat geval van toxic masculinity.”

Waarom worden sommige mannen er zo door getriggerd?

“Als mensen haatcomments posten, doen ze dat om de typisch mannelijke eigenschappen te bewaken. Om het beeld dat bij mannen hoort te ‘verdedigen’. Alles wat daartegenin gaat, beschouwen ze als aanval op hun eigen mannelijkheid. Want zulke diverse representaties hebben een effect op hun zelfbeeld.

Het beïnvloedt hoe ze naar zichzelf kijken, het impliceert dat er andere manieren zijn van hoe ze zich moeten of kunnen presenteren. Ze denken: ‘Moet ik dan ook een keer een decolleté dragen? Dat wil ik niet. En ik wil ook niet geassocieerd worden met mannen die dat doen’. Daarom reageren ze best heftig en proberen ze gedrag dat afwijkt van de norm terug te dringen.”

Mannelijkheid is fragiel

Veel mannen laten héél weinig flexibiliteit toe over hoe mannelijkheid zich zou moeten outen. En daar is een psychologische verklaring voor. “Vrouw zijn wordt, evolutionair gezien, gedefinieerd door onder andere het vermogen om kinderen te krijgen. Omdat er over die basis geen twijfel bestaat, hoeven ze zich niet steeds te bewijzen. De kern van hun vrouw-zijn is helder en duidelijk.

Bijgevolg zijn er verschillende vormen van vrouwelijkheid die we accepteren. Er is heel wat speelruimte en flexibiliteit, al was dat lang niet altijd het geval. Denk maar aan korte kapsels of broeken dragen, dat kon vroeger niet door de beugel voor een vrouw. Gelukkig hebben we op dat vlak al heel wat vooruitgang geboekt.”

Maar de kern van mannelijkheid, die is láng niet zo helder. “Mannelijkheid is nooit verworven, maar moet continu bewezen worden. Mannen moeten met hun gedrag onderbouwen dat ze inderdaad mannelijk zijn, en dat een heel leven lang. In het psychologisch onderzoek noemen we dat ‘fragile masculinity’, fragiele of kwetsbare mannelijkheid.

Dit fenomeen kenmerkt niet alleen hoe mannen gezien worden, maar ook hoe ze zichzelf waarnemen. Ze moeten zichzelf, en hun mannelijkheid, dus continu bewijzen. Dat kan zich heel neutraal uiten, maar dat kan zich ook problematisch uiten. En dan hebben we het over toxic masculinity.”

Wat maakt of je je aangevallen voelt?

“Het zou fijn zijn als degenen die haatreacties posten altijd de onzekere mannen zijn die het gevoel hebben dat ze hun mannelijkheid voortdurend moeten bewaken. Dan zouden we hen gewoon zekerder van zichzelf moeten maken, en dat was dan de oplossing voor hun toxic masculinity gedrag.

Helaas zijn het niet alleen de onzekere mannen. Veel van de negatieve reacties komt van een tweede groep die juist heel zeker is over hun eigen mannelijkheid, en heel duidelijke ideeën heeft over wat mannelijkheid al dan niet inhoudt. En ze willen niet dat daar verandering in komt.”

Laat me je spieren eens zien

“In de samenleving heerst een basisidee over wat mannen moeten doen en laten. Ze mogen bijvoorbeeld niet huilen, mogen geen emoties uiten, moeten stoer doen en krachtig zijn. Dit soort stereotypes wordt al van op heel jonge leeftijd meegegeven. Een vader zegt bijvoorbeeld tegen zijn zoontje van vijf: laat me je spieren eens zien. Dat gaat hij waarschijnlijk niet tegen zijn dochter zeggen. Zo leert men al op heel jonge leeftijd wat er van een man verwacht wordt.”

Is het dan een oplossing om deze basisideeën te laten varen? Volgens de prof niet. “We kunnen uitingen van gender niet elimineren uit onze samenleving en stellen dat alles fluïde is. Want dan wordt het wel heel erg verwarrend, bijvoorbeeld voor tieners die volop op zoek zijn naar hun identiteit tijdens hun puberteit. Gendernormen zijn belangrijk in die ontwikkelingsfase, onder andere omdat ze ertegenin moeten kunnen gaan.”

Wel moet het kader van wat tot mannelijkheid hoort worden uitgebreid. “We moeten het accepteren als een jongen in een jurk naar school wil gaan en het appreciëren als een meisje spieren heeft. Dat is één ding. Ten tweede moeten we ervoor zorgen dat mannen steviger in hun schoenen staan zodat ze zich minder snel aangevallen voelen.”

Dit probleem zal helaas nog niet snel verdwijnen

En tot slot: hoe krijgen we een conservatieve maatschappij minder conservatief? “Dat is een complexer verhaal. Die gendernormen krijgen we nooit helemaal weg, wel kan er een ruimere versie komen met meer tolerantie. Je mág een eigen definitie van mannelijkheid hebben, die in je community of vriendenkring de heersende norm is. Maar laat mensen die er een ander idee of andere opvatting over hebben ook met rust. Laat anderen lekker een ketting of decolleté dragen als ze dat willen, dat vormt geen aanval op jóuw mannelijkheid.”

Helaas ziet de prof dit soort reacties nog niet meteen verdwijnen. “Ze zullen waarschijnlijk nog vaker gaan voorkomen in de komende tijd. Nog meer mannen zullen zich in de toekomst genderfluïde kleden of outen, en dat zal voor behoorlijk veel weerstand zorgen. Ik vrees voor nog meer conflict en ophef over zoiets, het heeft nog een aantal jaar nodig voor dit zal veranderen.”

Bron: HLN

HLN - Marie PauwelsGetty Images

Op alle verhalen van Flair rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@flair.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden