A woman who just experienced a home birth holds her just born baby. Beeld Getty Images
A woman who just experienced a home birth holds her just born baby.Beeld Getty Images

Herstellen na de bevalling verdient meer aandacht: 'Pijn is niet iets waar je maar mee moet leren leven'

Voor de baby is er na de bevalling volop zorg, maar veel moeders blijven zitten met incontinentie, verzakking en pijn. Passende hulp vinden blijkt nog altijd niet vanzelfsprekend. “Op den duur ga je denken dat de pijn iets is waarmee je maar moet leren leven.” Dat verdient meer aandacht, vinden ook deskundigen.

Pijn

Anouk (39) beviel in de zomer van 2014 van een prachtige dochter, na een zware en moeizame bevalling. “Ik ben uiteindelijk flink ingeknipt. Dat wilde ik niet, maar ik kreeg te horen dat het niet anders kon. De gynaecoloog heeft mijn baby zowat uit me getrokken.” De dagen na de bevalling omschrijft ze als ‘pure hel’. “Ik weet nog heel goed dat ik die eerste avond even alleen thuis was. Mijn man was snel een boodschap doen. Ik kon alleen maar huilen, hij vond me terug als een hoopje ellende.

Ik ben geen pieper, maar echt alles deed pijn. Aan het persen tijdens de bevalling had ik ook zware aambeien overgehouden. Ik kon niet zitten, staan of liggen. De enige manier was half rechtop hangen op wat kussens die ik zo positioneerde dat het allemaal nét wat minder pijn deed.” Na drie dagen was er iets met Anouks dochter waarvoor ze naar het ziekenhuis moesten. Ze brachten uren op de eerste hulp door, terwijl Anouk verging van de pijn. “Ondersteuning kreeg ik niet. Ik moest het maar uitzoeken met een krukje. Pas na twee uur werd er een bed gebracht waar ik half op kon hangen.” Al met al voelde ze zich die eerste tijd behoorlijk verloren.

Onderbelicht thema

Het herstel van vrouwen na de bevalling is nog altijd een onderbelicht thema. Er is weinig aandacht voor in voorlichting en er wordt weinig over gepraat. En dat terwijl blijvende klachten veel voorkomen. Eén op de vier vrouwen heeft na de bevalling last van urineverlies, blijkt uit cijfers van het UMC Utrecht. Naar schatting is bij veertig tot zestig procent sprake van enige vorm van een vaginale verzakking.

Ook verlies van ontlasting, pijn bij het vrijen of het gevoel dat de vagina ‘openstaat’, behoren tot klachten die vrouwen die zijn bevallen ervaren. En lang niet alle vrouwen vinden hun weg naar de juiste hulp. Waar vrouwen in Frankrijk standaard een uitgebreid hersteltraject voor de vagina en bekkenbodem krijgen aangeboden, la rééducation périnéale, wordt bekkenbodemtherapie in Nederland slechts voor een deel vergoed vanuit de basisverzekering, en vaak alleen in geval van urine-incontinentie.

Aandacht voor herstel

In de media pleitten deskundigen uit de geboortezorg in 2018 al voor betere nazorg voor bevallen vrouwen en meer aandacht voor hun herstel. Maar vier jaar later lijkt er nog niet veel veranderd te zijn. Ook Koen Deurloo, als gynaecoloog verbonden aan het Diakonessenhuis in Utrecht, vindt dat het herstel van vrouwen na de bevalling meer aandacht verdient. Blijvende klachten moeten serieuzer worden genomen. In de eerste plaats door zorgverleners, maar ook door vrouwen zelf.

“Het ene deel van het probleem zit in de cultuur. Vrouwen zijn geneigd de klachten die ze ervaren een beetje te bagatelliseren. Ze denken: ach, dat hoort erbij. Of ze schamen zich ervoor, waardoor ze er niet makkelijk over praten.” De andere kant van het probleem zit volgens Deurloo meer in het systeem, waarbij de gynaecoloog of verloskundige zes weken na de bevalling het dossier sluit omdat hun werk er officieel opzit, terwijl het herstel bij sommige vrouwen dan nog in volle gang is.

“Ergens is het logisch dat het systeem zo is ingericht,” zegt hij, “omdat het herstel bij veel vrouwen redelijk vlot en voorspoedig verloopt. Maar het effect is ook dat vrouwen bij wie het herstel niet zo soepel verloopt, hun vertrouwde aanspreekpunt kwijt zijn en zelf op zoek moeten gaan naar de juiste hulp. Het is de vraag of ze die stap altijd durven te zetten en of ze weten bij wie ze dan terechtkunnen.”

Wat is normaal?

De huisarts is officieel het eerste aanspreekpunt bij klachten, maar voor vrouwen met specifieke (en vaak intieme) klachten is de drempel om bij het spreekuur te gaan zitten hoog. Steeds meer vrouwen gaan dan ook zelf op zoek naar hulp die aansluit op hun behoeftes. Die vinden ze steeds vaker in de vorm van een nieuw soort aanbieders, die zich specifiek richt op vrouwen na de bevalling: yoni-masseurs, vaginacoaches, kraamdoula’s, fysiotherapeuten die zich in de bekkenbodem hebben gespecialiseerd.

Ushi Geerts richt zich met haar praktijk De Kraamfysio specifiek op de zorg voor vrouwen na de bevalling in de regio rond Nijmegen en Arnhem. Ze is geregistreerd fysiotherapeut en ondersteunt vrouwen in de kraamtijd, biedt coaching aan rondom beweging tijdens en na de zwangerschap en helpt met bijvoorbeeld rug- en bekkenklachten. Als vrouwen klachten hebben waar een inwendig onderzoek door een gynaecoloog of gespecialiseerde bekken-fysiotherapeut aan te pas moet komen, verwijst ze hen door.

Lees ook #Genoeggezwegen: waarom wordt voor het zetten van een knip eigenlijk geen toestemming gevraagd?

Behoefte aan nazorg

Ze richtte haar praktijk op omdat ze merkte dat er grote behoefte is aan uitgebreide, specialistische nazorg voor vrouwen. Het is daarbij vooral het vanzelfsprekende laagdrempelige aanspreekpunt dat mist. “Vrouwen hebben na de bevalling nu alleen nog de kraamzorg en de controle met zes weken bij de verloskundige of gynaecoloog. Dat is in veel gevallen ook een soort babyshowmoment. Bovendien is het met zes weken vaak nog te vroeg om te weten of je blijvend last hebt van klachten, omdat je dan nog volop in je herstelperiode zit.”

Na die laatste controle hebben veel vrouwen het gevoel er weer alleen voor te staan, merkt Geerts. “Als je specifieke klachten hebt, kun je natuurlijk naar de huisarts, een bekkenfysiotherapeut of andere specialist stappen. Maar zeker in die eerste periode, als je leven op z’n kop staat en je lichaam nog zo anders aanvoelt, is het best moeilijk te bepalen wat normaal is en wat niet. Wat reden is om hulp te zoeken en wat niet. Vrouwen denken toch snel: ach ja, ik heb dan wel pijn, maar dat hoort erbij. Of: ik ben dan wel incontinent, maar dat hoort erbij. Bovendien zijn ze in die eerste periode vaak zo overweldigd en zo druk met de zorg voor hun baby, dat ze liever niet met elke vraag bij de huisarts gaan zitten.”

Verschil in deskundigheid

Dat er steeds meer aanbieders opstaan die vrouwen willen helpen, is op zichzelf een mooie ontwikkeling, vindt Geerts, omdat zij duidelijk inspelen op een behoefte die sterk leeft bij vrouwen. Volgens haar legt de groei in het alternatieve aanbod in elk geval bloot waar het in het reguliere zorgcircuit nog te vaak aan schort. Maar omdat het vaak om vrije beroepen gaat, kan er wel verschil in deskundigheid zijn tussen de verschillende aanbieders.

Het is daarom raadzaam om te kijken wat voor ervaring, reviews en credentials aanbieders hebben en of zij bijvoorbeeld aangesloten zijn bij een beroepsvereniging. “Dat er meer mensen opstaan die vrouwen het gevoel geven dat ze worden gehoord en gezien, is alleen maar goed. Maar niet iedereen die bijvoorbeeld op social media informatie geeft, is daadwerkelijk een expert. Er zijn veel influencers die bepaalde informatie delen die helemaal niet op gedegen kennis en ervaring is gestoeld. Je moet nu heel erg zelf op zoek gaan. En zelf beoordelen of de persoon of praktijk die je hebt gevonden jou ook werkelijk kan helpen.”

Homeopathische medicatie

Ook voor Anouk bleek het vinden van de juiste hulp een hele zoektocht. “Op dag vijf was er een vriendin die aangaf dat ze een goede homeopaat kende die me misschien wel kon helpen. Zij bracht me de volgende dag speciaal voor mij gemaakte homeopathische medicatie. Vanuit het idee ‘baat het niet dan schaadt het evenmin’, heb ik die maar geprobeerd.” En halleluja, het bracht wat verlichting.

“Ik kon na zes dagen ineens mijn bed weer uit.” Maar haar probleem was er niet mee opgelost. In de maanden die volgden, bleef ze last hebben van de knip. “In het eerste jaar is er meermaals in het ziekenhuis gekeken naar een oplossing. Maar ze konden niets vinden. Het zag er mooi uit, goed genezen. Er is uiteindelijk nog een ‘bobbeltje’ inwendig weggestipt, omdat dat misschien mijn pijn zou veroorzaken. Maar ook daarna bleef ik er last van hebben. Fietsen was geen optie.

Voor mijn werk moet ik lange dagen zitten, ook dat ging bijna niet. Vrijen was al helemaal out of the question. Het deed alleen maar pijn.” Opnieuw ingeknipt en gehecht worden, was misschien nog het proberen waard. Maar daar voelde Anouk na alle ellende die ze al had meegemaakt niets voor. Uiteindelijk vond ze een oplossing via een onconventionele weg.

Massage

“Na veertien maanden ellende kwam ik bij een vriendin die professioneel yoni-massages geeft.” De officiële naam is IPT, of Integral Pelvic Therapy, waarbij aanraking en massage worden gebruikt om triggerpoints en spanningen in het bekkenbodemgebied te verlichten.” Ze dacht: zo’n massage zal de pijn vast niet erger maken en misschien kan die wel iets van verlichting geven. Haar verwachtingen werden overtroffen. “Na één massage was de pijn weg. Echt volledig weg.

Na veertien maanden pijn voelde het plotseling alsof er niets gebeurd was. Bizar.” Die massage heeft voor haar alles veranderd. “Ik heb geen pijn meer. Het litteken van de knip zit er uiteraard nog, maar ik heb er geen last meer van.” Anouk wil haar verhaal vooral delen omdat ze hoopt dat ze andere vrouwen ermee kan helpen. “Ik heb mijn verhaal ook via social media met mijn omgeving gedeeld en sommige mensen snapten niet dat ik zoiets intiems deelde. Maar als ik maar één vrouw via mijn verhaal van haar pijn kan afhelpen, is dat het waard. Het ergste is namelijk dat je op den duur gaat denken dat de pijn iets is waar je maar gewoon mee moet leren leven.”

Laagdrempelig

Volgens Geerts is het hoog tijd dat er een laagdrempelig postpartumspreekuur komt, speciaal voor net bevallen vrouwen, bijvoorbeeld in samenwerking met het consultatiebureau. “Je hebt in dat eerste jaar allemaal check-ups waarbij wordt gekeken hoe het met de baby gaat. Waarbij je vragen over de verzorging kunt stellen en op gezette tijden kunt binnenlopen om je baby te wegen. Waarom is er niet ook zo’n laagdrempelig spreekuur waar vrouwen na de bevalling kunnen binnenlopen?

Voor klachten, met vragen en zorgen over hun eigen herstel. Waar een professional zit die gespecialiseerd is in het herkennen van bevallings-gerelateerde klachten, zowel fysiek als mentaal. Een plek waar vrouwen in één moeite zichzelf en hun baby kunnen laten checken. Waar ze zo nodig doorverwezen kunnen worden naar een specialist die ze verder kan helpen.” Juist die laagdrempeligheid is volgens haar zo belangrijk. “Want weet je, vrouwen met heel heftige klachten zoeken op den duur misschien wel hulp. Maar vrouwen die zich afvragen of het bij hen wel ‘erg’ genoeg is, en dat zijn er veel, blijven ermee rondlopen. Terwijl ze er misschien prima bij geholpen kunnen worden.”

Check-up

Frederique Arts werkt als gespecialiseerd bekkenfysiotherapeut bij De Fysio Studio in Amsterdam. Ook zij merkt dat klachten na de bevalling nog niet de aandacht krijgen die ze verdienen. Maar zij neemt ook een positieve ontwikkeling waar. “Ik merk dat er steeds meer aandacht voor het vrouwenlichaam is. Ook wordt er steeds gemakkelijker over klachten en thema’s gepraat die voorheen nog een taboe waren. Zo krijgt ook het herstel na de bevalling meer aandacht. Zeker als je het vergelijkt met bijvoorbeeld de generatie van mijn moeder, is er al heel veel ten positieve veranderd,” zegt ze.

“Ik zie steeds meer vrouwen in de praktijk die na de bevalling bij mij langskomen. Niet omdat ze klachten hebben, maar gewoon omdat ze een ‘check-up’ willen. Bijvoorbeeld omdat ze weer willen gaan sporten en zeker willen weten dat alles goed is. Dat vind ik wel een teken dat er meer bewustzijn is, dat vrouwen vaker hulp zoeken en dat ze die hulp ook weten te vinden.” Toch liggen er volgens Arts nog wat kansen ter verbetering. Zo zou er volgens haar al tijdens de zwangerschap betere voorlichting moeten komen. “Vaak wordt nu wel verteld wat je moet doen, wat je moet laten en waar je op moet letten, maar niet waaróm.”

Bekkenbodemspier

Er wordt bijvoorbeeld wel gezegd dat je de eerste weken veel moet liggen, om de bekkenbodem te ontzien. Maar er wordt volgens Arts niet altijd even duidelijk uitgelegd waarom dat zo belangrijk is. Veel vrouwen denken dan ook: als ik me goed of sterk genoeg voel, kan ik best wat in huis rondscharrelen of een flink stuk gaan wandelen. Zeker omdat er een soort ‘bikkelcultuur’ heerst, waarbij vrouwen die snel na de bevalling alweer van alles doen, daar vaak voor worden geprezen. “Maar dat is dus niet handig,” zegt Arts, “want wandelen en staan lijken misschien geen zware activiteiten, maar voor een verslapte bekkenbodemspier zijn ze enorm belastend.

Die spier heeft in die eerste periode rust nodig en tijd om weer langzaam op krachten te komen, zodat die je weer goed kan ondersteunen bij al je activiteiten. Dus hoe sterk en fit je je ook voelt: als je je bekkenbodem te snel weer belast, door bijvoorbeeld veel te staan en te wandelen, hinder je je herstel en kun je zelfs meer schade aanrichten.” Ook gynaecoloog Koen Deurloo pleit voor betere voorlichting, al voor de bevalling. Tijdens de zwangerschap gaat het in de voorlichting heel vaak over mogelijke risico’s op schade voor de baby.

Mogelijke schade

Ook al zijn die risico’s heel klein. Daarom is het volgens Deurloo best opmerkelijk dat de mogelijke schade voor de moeder vaak onvermeld blijft. “Ik zeg: overdrijf het niet, maar wees wel open, besteed er aandacht aan. En vertel maar gewoon wat de statistieken zijn: de kans dat je geknipt moet worden, de kans dat je een scheurtje krijgt, de kans dat het een keizersnede wordt, de kans dat je last houdt van urineverlies. En vertel ook wat vrouwen kunnen doen als ze na de geboorte klachten blijven houden en bij wie ze kunnen aankloppen voor hulp.”

Maak je vrouwen die moeten bevallen daar dan niet onnodig bang mee? Deurloo: “Dat zeggen we van de NIPT-test toch ook niet? De kans dat een kind een zeldzame afwijking heeft, is klein, maar veel mensen willen het toch weten. Beter dat vrouwen weten wat ze na een bevalling kunnen verwachten, dan dat ze er volledig door worden verrast. Bovendien: juist door er niet over te praten, geef je vrouwen met klachten het gevoel dat ze de uitzondering zijn. Terwijl dat helemaal niet zo is.”

Serieuze klachten

Zou iedere vrouw na haar bevalling een gratis consult bij een bekkenbodem-fysiotherapeut moeten krijgen? “Misschien wel ja,” zegt Deurloo. “Zoiets standaard aanbieden kost natuurlijk geld. Maar ik kan me ook voorstellen dat het op de lange termijn juist veel kosten en leed bespaart. Doordat je bij zo’n consult meteen al goede voorlichting kunt geven en vrouwen met ernstige klachten veel eerder kunt doorverwijzen. Of dat tegen elkaar opweegt, zou het onderzoeken waard zijn.”

Tot die tijd blijft de belangrijkste boodschap van experts aan vrouwen: neem je klachten vooral serieus. Ja, je lichaam heeft misschien veel te verduren gehad. Maar als je pijn blijft houden of urine blijft verliezen, is dat niet iets wat er ‘gewoon’ bij hoort. Deurloo: “Stel jezelf echt de vraag: ben ik tevreden over hoe ik ben hersteld, over mijn continentie, over hoe ik me nu voel? En als het antwoord nee is, is dat reden om hulp te zoeken.” Anouk kan het daar alleen maar mee eens zijn: “ Als ik het gewoon maar had geaccepteerd, had ik nu nog steeds pijn. Daar heb ik geen genoegen mee genomen. En daar ben ik nog elke dag blij om.”

Dit is een reportage uit Flair 10-2022. Deze ligt van 9 t/m 15 maart in de winkels. Wil je ‘m liever laten bezorgen? Bestellen kan hier.

Tekst: Floor Bakhuys Roozeboom

FlairGetty Images

Op alle verhalen van Flair rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@flair.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden